MÜTEAHHİTLER İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE TEKNİK VE HUKUKİ RİSKLER

İskânı almak yeterli mi? Hatalı veya eksik bir GES, bina tesliminden yıllar sonra müteahhidin karşısına çıkabilir.

Müteahhit açısından kritik nokta: GES’in bugün iskân/proje sürecini karşılaması, yarın bina yönetiminin sistemi sorunsuz kullanabileceği, mahsuplaşmaya geçirebileceği veya garanti süreçlerini işletebileceği anlamına gelmez. İşin yalnızca en düşük fiyatla ve “paneli koy, iskânı al” yaklaşımıyla yaptırılması sonradan ciddi teknik, mali ve hukuki sorunlara dönüşebilir.

1. GES’te Sonradan Ortaya Çıkabilecek Teknik ve İdari Sorunlar

1. Panel sertifikalarının veya teknik belgelerin uygun olmaması: Sonraki resmî işlemlerde, bağlantı veya mahsuplaşma süreçlerinde ürün uygunluğu sorgulandığında problem çıkabilir.
2. Projede gösterilen ekipmanla sahadaki ekipmanın farklı olması: Panel, inverter, güç veya adetlerin proje ile uyuşmaması yeniden proje ve tadilat ihtiyacı doğurabilir.
3. Eski veya uygun olmayan inverter kullanılması: Şebeke bağlantı şartlarına veya gerekli teknik kriterlere uymayan inverterin sonradan değiştirilmesi gerekebilir.
4. GES’in mahsuplaşma düşünülmeden kurulması: Yönetim daha sonra mahsuplaşma istediğinde pano, sayaç, inverter bağlantıları, kablolama veya proje kurgusu yeniden ele alınabilir.
5. Panellerin hatalı monte edilmesi: Panel çerçevesine uygunsuz vida atılması, yanlış sıkma noktaları veya üretici talimatına aykırı uygulamalar garanti ve performans sorunu yaratabilir.
6. Çatı izolasyonunun bozulması: Gelişigüzel delme ve bağlantılar zamanla su alma, izolasyon hasarı ve daire içi zararlara yol açabilir.
7. Taşıyıcı konstrüksiyonun yetersiz olması: Yanlış profil, ankraj veya montaj; rüzgâr ve kar yüklerinde güvenlik problemi oluşturabilir.
8. Kalitesiz DC kablo ve konnektör kullanılması: Dış ortam şartlarına uygun olmayan ürünler ısınma, izolasyon bozulması, ark ve arıza riskini artırabilir.
9. Elektriksel korumaların eksik olması: DC/AC koruma elemanları, parafudr, sigorta, ayırıcı, topraklama ve eşpotansiyel bağlantılardaki eksikler ciddi güvenlik riski doğurabilir.
10. Yanlış string/dizi tasarımı: Panel dizilerinin inverter çalışma aralığına uygun olmaması düşük üretim, hata veya ekipman sorununa neden olabilir.
11. Gölgelenmenin hesaba katılmaması: Baca, parapet veya asansör kulesi gibi gölge kaynakları nedeniyle sistem kâğıt üzerindeki gücü taşısa da beklenen üretimi sağlayamayabilir.
12. Garanti belgeleri ve seri numaralarının kayıt altına alınmaması: Yıllar sonra arıza olduğunda ürünün kaynağı, garanti başlangıcı veya hangi ekipmanın nerede kullanıldığı belirlenemeyebilir.
13. Kurulumu yapan kişiye/firmaya sonradan ulaşılamaması: Taşeron veya elektrikçi ortadan çekildiğinde bina yönetiminin ilk muhataplarından biri yeniden müteahhit olabilir.
14. Proje ile uygulamanın birbirini tutmaması: Tek hat şeması, kablo kesitleri, panel sayısı, inverter gücü ve koruma ekipmanlarındaki farklılıklar sonraki resmî süreçleri zorlaştırabilir.
15. Sistem kapasitesinin yalnızca minimum şart düşünülerek belirlenmesi: Binanın gerçek ortak alan tüketimi ve gelecekteki ihtiyaçları hesaba katılmadığında sistem ekonomik olarak verimsiz kalabilir.
16. Düzeltme maliyetinin ilk tasarruftan çok daha yüksek olması: Söküm, yeniden konstrüksiyon, inverter/pano değişimi, yeniden kablolama ve projelendirme gerekirse başlangıçta sağlanan küçük fiyat avantajı katlanarak geri dönebilir.

2. Müteahhidin Karşılaşabileceği Hukuki Sorunlar

• • Ayıplı iş nedeniyle bedel indirimi, onarım veya tazminat talepleri: Sistem sözleşmeye, projeye veya beklenen teknik niteliklere uygun değilse iş sahibinin ayıba karşı hakları gündeme gelebilir.
• • Sistemin sökülmesi veya yeniden yapılması masrafı: Hatalı montaj, uygunsuz ekipman veya ciddi proje eksikliği nedeniyle düzeltme gerekiyorsa maliyet müteahhide yöneltilebilir.
• • Çatı ve bina hasarlarından doğan talepler: Su sızıntısı, izolasyon bozulması veya başka yapı hasarları yalnızca GES bedeliyle sınırlı olmayan zararlara yol açabilir.
• • Yangın ve elektriksel güvenlik kaynaklı zararlar: Kablo, bağlantı, koruma veya topraklama kusurundan kaynaklanan ciddi olaylarda maddi zarar ve şartlarına göre daha ağır hukuki sorumluluklar gündeme gelebilir.
• • Proje/ürün beyanları ile gerçek uygulamanın uyuşmaması: Satış veya teknik dokümanlarda belirtilen marka, model, kapasite ya da özelliklerin sahada bulunmaması uyuşmazlık ve tazminat iddialarına neden olabilir.
• • Bina yönetimi veya kat maliklerinin talepleri: Ortak alan niteliğindeki sistemde ortaya çıkan ayıp ve zararlar, yönetim veya koşullara göre kat malikleri tarafından gündeme getirilebilir.
• • Taşerona rücu ihtiyacı: İşi elektrikçiye veya alt yükleniciye vermek müteahhidin bina sahibine karşı sorumluluğunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz; müteahhit daha sonra kendi taşeronuna dönmek zorunda kalabilir.

3. Sorumluluk Süresi Neden Önemli?

Türk Borçlar Kanunu m. 478 açısından, taşınmaz yapılara ilişkin eserlerde ayıptan doğan davalar kural olarak teslimden başlayarak 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Yüklenicinin ağır kusuru varsa bu süre 20 yıldır. GES’in somut olayda taşınmaz yapının parçası niteliğinde değerlendirilmesi ve hangi hukuki ilişkinin uygulanacağı sözleşmeye ve olayın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir.

4. Müteahhit İçin En Kritik 3 Senaryo

Sonuç: GES Bir “İskân Kalemi” Değil, Yıllarca Binada Kalacak Teknik Bir Sistemdir

En ucuz teklif, her zaman en düşük maliyet değildir. GES; proje, ürün seçimi, sertifikasyon, elektrik güvenliği, çatı uygulaması, garanti ve gelecekteki kullanım birlikte düşünülerek yapılmalıdır. Rastgele veya yalnızca fiyat odaklı yapılan bir uygulama, bina tesliminden yıllar sonra müteahhidin yeniden muhatap olduğu pahalı bir probleme dönüşebilir.